Meditatie en dromen

‘Meditatie is niet wat je denkt’, schreef iemand laatst op Twitter. Een treffende woordspeling leek het, omdat mediteren het ultieme beoefenen van het niet-denken is.
Maar op hersenscans is iets interessants te zien dat het begrip denken, en het niet-denken, ondersteboven zet: ben je in diepe meditatie, dan zijn zowel de prefrontale cortex als het gebied daarachter flink actief.
De prefrontale cortex is het gebied voorin je hoofd dat actief is tijdens het logisch en rationeel nadenken (bovenste illustratie). Het gebied daarachter is juist actief tijdens associëren, verbanden leggen, visualisatie en ook tijdens het dromen (onderste illustratie).
Activiteit in het hersengebied achter je prefrontale cortex (je zou het kort door de bocht je achterhoofd kunnen noemen), is ook een vorm van mentaal functioneren, het is een vorm van denken.

Er is nog een situatie naast meditatie waarin zowel de prefrontale cortex als het gebied daarachter tegelijkertijd activiteit vertonen: lucide dromen. Lucide dromen is weten dat je droomt tijdens je droom. Op scans is te zien dat de prefrontale cortex, die tijdens de meeste dromen geen activiteit vertoont, dat nu juist wel doet.
Mediteren is vanuit deze nieuwe definitie van denken niet een staat van niet-denken, maar een staat van ruimer denken, met meer hersencapaciteit.
Dat verklaart waarom mensen vaak inzichten en ideeën krijgen tijdens het mediteren, ook al zijn ze er niet bewust rationeel op gericht die ideeën en inzichten te krijgen.
Je zou dus eigenlijk moeten zeggen: meditatie is meer denken dan je denkt.

Tv-tip
VPRO’s Labyrint zond in december 2010 een interessant programma uit over meditatie en het brein (met nadruk op het nut van meditatie bij depressiebestrijding):

Het geheime leven van het brein.