Nicoline over nachtangst

Nachtangst (night terror, paver nocturnus)

Nachtangst komt voor bij volwassenen en kinderen. Wat is het en wat kun je eraan doen?

De slaper vertoont plotselinge, intense paniek, lijkt wakker te zijn maar is diep in slaap, en herinnert zich de volgende dag weinig tot niks. Een aanval van nachtangst duurt 1 tot 20 minuten, en kan ook overdag tijdens dutjes voorkomen. Als het geregeld voorkomt én het functioneren overdag eronder lijdt, valt nachtangst onder de slaapstoornissen.
Nachtangst komt meestal voor bij kinderen, vooral in de leeftijd van 3 tot 7 jaar, maar kan ook bij pubers en volwassenen voorkomen.

Symptomen

    • Plotseling rechtop in bed zitten of naast het bed staan, schijnbaar wakker.
    • Schreeuwen, jammeren, of geagiteerd mompelen.
    • Zeer snelle hartslag.
    • Snelle ademhaling.
    • Verhoogde bloeddruk.
    • Hevig zweten.
    • Verwardheid.
    • Extreem opgewonden.
    • Omgeving niet lijken te herkennen.
    • Niet makkelijk te troosten.
    • Agressief reageren bij aanraking.
    • Verzet tegen vasthouden.
    • Ogen kunnen wijd open zijn.
    • Kan gepaard gaan met slaapwandelen.
    • Vage of geen herinnering de volgende ochtend.

Wat is het verschil met nachtmerries?

  • Aanvallen van nachtangst komen voor in slaapfase 3 of 4, buiten de remslaap, als er op een EEG-scan deltagolven te zien zijn. Nachtmerries komen meestal tijdens de remslaap voor.
  • Bij nachtangst komen bijna geen droombeelden voor. Bij nachtmerries is er vaak sprake van uitgebreidere beelden, geluiden, gevoelens en meestal een verhaal.
  • De meeste mensen herinneren zich de volgende dag weinig van een aanval van nachtangst. Een nachtmerrie wordt goed onthouden.

Is het schadelijk?

Voor zover we weten, zijn de angstaanvallen op zich niet schadelijk. Maar in slaapfase 4, waarin de nachtangst voorkomt, vindt geen slaapverlamming plaats. Dus kan de slaper flink om zich heen slaan en zichzelf of de omgeving daarbij bezeren.

  • Tip: zorg voor veiligheid: is er niks om van het nachtkastje te maaien, vanaf te vallen of om het hoofd tegen te stoten?

Wat moet je doen als iemand een aanval heeft?

  • Blijf kalm, praat op rustige toon
  • wacht rustig tot de aanval over is.
  • Liever niet vastpakken of wakker schudden, dat kan de paniek vergroten. Als het voor de veiligheid nodig is, houd je iemand natuurlijk wel in bedwang.
  • Aanraken en troosten kan gezien worden als een aanval, en de angst vergroten. Maar het kan prima als de slaper gekalmeerd is.
  • Alles wat overdag kalmerend werkt, is de moeite waard om te proberen. Rustig praten, een favoriet slaapliedje zingen, het licht aandoen, hand aanraken, over het hoofd aaien, etc. Volg je gezond verstand en kijk wat werkt.
  • Vragen als ‘wat is er aan de hand?’ werken vaak averechts: de slaper weet het antwoord meestal niet.

Dokter bellen?

Nachtangst kan over het algemeen geen kwaad. Men raadt wel aan meteen de dokter te bellen als:

  • er sprake is van kwijlen, spastische bewegingen of verstijven;
  • de aanval langer dan 30 minuten duurt;
  • de slaper zichzelf (of een ander) bezeert tijdens een aanval.

Neem ook contact op met de huisarts als:

  • de angstaanvallen ook overdag voorkomen;
  • de aanvallen geregeld terugkomen, steeds exact hetzelfde zijn of steeds vaker voorkomen;
  • er een angst voor slapen ontstaat, of als de aanvallen de slaap of het functioneren overdag ernstig verstoren.

Hoe ontstaat nachtangst?

Nachtangst is een biologisch fenomeen, waarbij nog niet duidelijk is wat precies de oorzaak is. Kinderen groeien er meestal in de puberteit overheen. Soms kan nachtangst een signaal zijn voor onderliggende fysieke of mentale problemen, zoals:

  • alcohol, koffie, drugs, medicatie;
  • slaapgebrek, verstoorde slaap, vermoeidheid of een verstoord slaapritme;
  • koorts, ziekte, allergie, migraine, slaap apneu;
  • stress, conflicten, spanning (bijvoorbeeld terug naar school, pesten of ruzie);
  • overprikkeling (bijvoorbeeld na een leuke maar te drukke dag);
  • onbekende omgeving (bijvoorbeeld op reis of uit logeren);
  • mentale instabiliteit. Bij kinderen wordt nachtangst gezien als een normaal verschijnsel dat vanzelf weer over gaat. Bij volwassenen wordt in sommige gevallen een link gelegd naar posttraumatisch stresssyndroom, angststoornissen en sommige persoonlijkheidsstoornissen.

Meer over nachtangst

Algemene informatie vind je op slaapklachten.nl, en de site van het Night Terrors Resource Center.

Meer over nachtangst bij kinderen staat op ouders.nl en de website van het Cincinnati Children’s Hospital.

Amerikaanse droomspecialist Ryan Hurd  (dreamstudies.org) schreef over zijn ervaring met nachtangst.

Wetenschappelijke artikelen over nachtangst

Crisp, AH. The sleepwalking/night terrors syndrome in adults. Postgraduate Medical Journal 1996; 72(852): 599–604.

Llorente MD, Currier MB, Norman SE, Mellman TA. Night terrors in adults: phenomenology and relationship to psychopathology. Journal of Clinical Psychiatry 1992 Nov;53(11):392-4.

Ohayon MM, Guilleminault C, Priest RG. Night terrors, sleepwalking, and confusional arousals in the general population: Their frequency and relationship to other sleep and mental disorders. Journal of Clinical Psychiatry 1999; 60: 268–76.