cover lucide dromen zo doe je dat

Lucide dromen als instrument voor creatiever denken en mindful leven

Het werkwoord denken wordt in onze cultuur traditioneel gebruikt in de betekenis van rationeel nadenken. Tegenwoordig wordt het werkwoord door sommige wetenschappers breder geïnterpreteerd: denken bestaat uit een heel spectrum van mentaal functioneren, waaronder ook dagdromen/mijmeren, nachtdromen, meditatie, lucide dromen, en intuïtief ‘weten’ of ‘aanvoelen’ vallen.

Twee van die genoemde denkvormen vertonen neurologisch gezien grote overeenkomsten: lucide dromen en mediteren. Meet je met een scan de hersenactiviteit die optreedt, dan zie je dat ongeveer hetzelfde hersengebied oplicht bij lucide dromen als bij mediteren, namelijk de prefrontale cortex plus alle gebieden die bij ‘gewone’ dromen actief zijn. De prefrontale cortex staat bij ‘gewone dromen’ normaal gesproken ‘uit’. Overdag, tijdens het logisch denken, vertoont de prefrontale cortex juist veel activiteit. Tijdens lucide dromen ben je dus in staat zowel te associëren en verbanden te leggen zoals je tijdens dromen doet, als rationeel te denken.

Lucide dromen. Zo doe je dat

Lucide dromen is een vaardigheid en dus te leren. Onlangs verscheen een gloednieuw boek waarin precies staat beschreven hoe je dat aanpakt: Lucide dromen. Zo doe je dat. Het is vertaald uit het Amerikaans, in hapklare taal geschreven en geïllustreerd met tot de verbeelding sprekende zwart-wit platen. De tone of voice van het boek lijkt gericht op jongvolwassenen en studenten.

Naast een korte geschiedenis over het dromen, de gebruikelijke adviezen om je dromen te onthouden en je brein voor te bereiden op het onderscheiden van verschillende werkelijkheden (‘droom ik? Of is dit echt?’), gaat het boek in op de kracht van intenties en gefocust denken, en besteedt het aandacht aan scheppingsprincipes. Wat dat scheppen betreft biedt lucide dromen een berg mogelijkheden: door muren lopen, even bijpraten met een overleden dierbare, of met je favoriete popartiest, over een stad heen vliegen, terug of vooruit in de tijd reizen, uitvindingen doen, you name it.

Scheppingsprincipes

In een lucide droom kun je in principe alles doen wat je wilt – mits je eigen verbeelding je dat toestaat. Geen onbelangrijke toevoeging. Voor het scheppen van dat alles-wat-je-wilt gelden drie principes:
Het eerste scheppingsprincipe luidt: gedachten en emoties vormen je werkelijkheid. Wat je denkt en voelt kleurt je blik.
Het tweede scheppingsprincipe gaat over het verwachtingseffect. Je dromen zijn een afspiegeling van je eigen overtuigingen en verwachtingen. Je kunt dus alles maken of doen (vliegen, een roman schrijven, voor een publiek optreden, een uitvinding doen), mits je er zelf in gelooft. En misschien denk je wel dat je het gelooft (‘Ik kan vliegen als ik dat wil’), maar zit er toch een onderliggende overtuiging in de weg (‘Joh. Heb je weleens een mens zien vliegen? Nou dan.’).
Het derde scheppingsprincipe is het besef dat alles wat je om je heen ziet in je droom, een afspiegeling is van jezelf.* Het huis dat je binnentreedt heb je met je eigen geest gemaakt en ingericht (hopelijk heb je smaak). Door je gedachten te veranderen, verandert dus je ‘buitenwereld’.
Dat betekent allemaal nog niet dat álles te realiseren is wat je maar wilt. We kunnen in dromen maken wat we willen, maar we doen het niet. Dat komt door het onbewuste. Je weet nu eenmaal niet wat er onbewust allemaal in je hoofd omgaat. Niet per se vervelend trouwens, want je kunt jezelf daardoor verrassen met droombeelden waarvan je niet eens wist dat je het in je had om ze te denken.

Lucide leven

Het belangrijkste voordeel van lucide dromen staat vreemd genoeg pas in een van de laatste hoofdstukken van het boek beschreven: lucide dromen draagt bij aan lucide leven in het algemeen. Lucide leven kun je ook mindful leven noemen.

‘Het doel van lucide dromen is niet om je leven te verslapen, maar om je een vergroot bewustzijn te geven van je dagelijkse bestaan. Wanneer we leren om in ons leven lucide te zijn, worden we ons beter bewust van onze omgeving. (…) Lucide zijn in de wakende wereld betekent bedachtzaam zijn in al je handelingen, beslissingen en keuzes. Het betekent dat je zo aandachtig bent dat alles wat je daarvoor deed een vage droom lijkt.’

Van Tibetaanse boeddhisten is bekend dat ze al technieken beschreven voor het trainen van luciditeit en bewuster leven, zowel tijdens het slapen (‘droomyoga’) als in het wakende leven. Tenzin Rinpoche schrijft er in zijn boek De werkelijkheid van slapen en dromen over.

In Lucide dromen. Zo doe je dat onderscheiden de auteurs 4 niveaus van lucide zijn binnen je dromen:

Niveau 1 – Je kunt je niet meer herinneren wat/dat je hebt gedroomd.

Niveau 2 – Je bent je bewust dat je droomt en kunt handelen en besluiten nemen. Je weet je dromen ook te herinneren.

Niveau 3 – Je ziet dromen alsof ze los van jezelf staan. De droomwereld waarin je je bevindt, kun je nog niet beïnvloeden.

Niveau 4 – Je maakt geen onderscheid tussen de droomwereld waarin je je bevindt en jezelf. Je weet dat alles wat ‘buiten’ is, in feite ‘binnen in jou’ is en daar gevormd wordt.

Niveau 5 – Puur bewustzijn.

Lucide dromen, een kanttekening

Hoewel er veel pro’s te noemen zijn van lucide leren dromen, zijn er ook wat kanttekeningen te plaatsen die niet in Lucide dromen. Zo doe je dat genoemd worden:

1. Via lucide dromen krijg je inzicht in je gedachten en in jezelf. Maar wie in dromen rationeel sturing kan geven, kan zichzelf tijdens het dromen ook rationeel wegsturen van het inzicht. Overdag doen we dat met drogredenen als ‘Zo ben ik nu eenmaal’, ‘Ik ben alleen agressief als anderen mij kwaad maken’ of ‘Ik ga alleen vreemd omdat mijn vriendin/vriend geen seks meer wil’. ’s Nachts kunnen lucide dromers dat doen door bewust een droom af te breken, of een andere route te kiezen.

2. Tijdens lucide dromen ervaar je keuzevrijheid en dat je sturing kunt geven. Maar sturing kunnen geven in een droom is niet hetzelfde als actie ondernemen overdag. En zonder actie blijft je denkwerk bij dromen.

3. Je kunt je tot slot afvragen of het niet even zinvol is de frontaalkwab, die overdag voortdurend aan het werk is, ’s nachts met rust te laten.

Lucide dromen. Zo doe je dat – Dylan Tuccillo, Jared Zeizel, Thomas Peisel
Lannoo, 2013

Bezoek ook de creatieve website van de auteurs!

* Dat is één visie. Een andere breed gedragen visie is dat dromen, net als gedachten overdag, niet altijd over jezelf gaan. Droombeelden kunnen bijvoorbeeld ook gaan over problemen van anderen die je aanvoelt, de film van gisteren, of informatie die je anderszins hebt opgepikt.