Scene uit 'Perchance to Dream'

Scène uit Batman: The Animated Series, aflevering 26, Perchance to Dream (1992).

 

Batman: The Animated Series was een populaire Amerikaanse tv serie in de jaren ’90. In aflevering 26, ‘Perchance to Dream’ ziet hoofdpersoon Bruce Wayne dat er iets mis is in zijn leven: hij kan niet meer lezen.

De woorden in zijn krant vervormen tot een letterbrij. Al zijn boeken zijn ineens onleesbaar. Dat leidt Bruce tot de conclusie: hij is waarschijnlijk aan het dromen.

Droommisvatting 1

Kun je lezen in je dromen? De makers van de serie denken kennelijk van niet. Toch klopt dat niet. Want hoewel de meeste mensen moeite hebben met rationele taken uitvoeren tijdens het dromen, zoals lezen, dromen sommigen wel degelijk over leesbare tekst.
Dat blijkt al op YouTube: in de commentaren schrijven mensen dat zij wél konden lezen in een droom. In mijn praktijk komt het ook regelmatig voor dat iemand me vertelt over tekst in dromen. Of van één veelzeggend woord.

Droommisvatting 2

Bruce vermoedde meteen dat hij droomde, toen hij de krant probeerde te lezen. Hij weet dat lezen een functie van het rechterhelft van het brein is, terwijl dromen uit de linkerhelft komen. Het is onmogelijk om iets te lezen in een droom, denkt hij. Maar daar hebben we de tweede grote misvatting te pakken: dromen ontstaan niet links of rechts in het brein. Al dromend kunnen we het hele brein gebruiken, en dat doen we veelal ook.

Beeld dromend brein

Een brein tijdens het dromen (illustratie naar een CT-scan).

Deze misvatting kun je de makers amper kwalijk nemen. In de jaren negentig werden we overspoeld met ideeën over het linker- en rechterbrein en de hersenfuncties die daaraan gekoppeld zouden zijn.
Inmiddels is veel van die informatie compleet achterhaald, legt psychiater Iain McGilchrist uit in de onderstaande video. Na de eerste hersenoperaties in de jaren zestig en zeventig kwam een golf van theorieën over een taakverdeling tussen linker- en rechterhersenhelft op gang. Die werden gemeengoed, maar sloegen de plank totaal mis:

Het is niet waar dat één deel van het brein over ratio gaat, en het andere over emoties. Beide helften zijn volledig betrokken bij allebei. Het is niet waar dat taal alleen in de linkerhelft van het brein zit. Dat zit het niet: belangrijke functies ervan zitten rechts. Het is niet waar dat visuele beelden alleen in de rechterhelft zitten: veel daarvan zit links. (…) Voor zowel rationeel denken als verbeelding zijn beide hersenhelften nodig.

Stille wetenschappelijke revolutie

Op het gebied van hersenonderzoek is de laatste 20 jaar een stille revolutie bezig. Nieuwe meettechnieken zetten oude ideeën over ‘hoe het werkt in ons hoofd’ totaal op zijn kop. We weten nu bijvoorbeeld dat ons brein juist hard werkt als wij niets doen, en dat veel van ons denkwerk gebeurt zonder dat we het in de gaten hebben.

Ook ideeën over dromen zijn enorm ontwikkeld. Je kunt al dromend vaardigheden oefenen, of problemen oplossen in de slaap. Dromen kan ook buiten de remslaap, weten we nu. En lezen in dromen zal misschien niet iedereen doen, maar het kan wel degelijk.

Tegenwoordig spreken steeds meer mensen, zoals ik, liever van dromen als een vorm van denken in je slaap. Wetenschappers lijken tegenwoordig voorzichtig met beweren dat iets ‘niet kan’ in dromen. Je weet immers nooit…

Meer weten over slapen, het nachtelijke brein en creatief denken? Bestel Wat heb jij gedroomd vannacht? De kracht van denken in je slaap (€ 19,95) bij de plaatselijke boekhandel of online (kan ook bij de plaatselijke boekhandel). Bij libris.nl, bruna.nl en ako.nl zonder verzendkosten!