Illustratie Dimitris Mitsopoulos

Illustratie Dimitris Mitsopoulos

 

Eureka

Je staat onder de douche, doet de afwas, zit op de wc. Ineens schiet je iets te binnen. Een idee, inzicht, oplossing voor een probleem. Je broedde er al een tijdje op, maar nu vind je zomaar wat je zocht. Toeval?

Bij ontspannende activiteiten zoals seks, in bad liggen, afwassen of noem maar op, hoeft je ratio minder actief te zijn. Een situatie die vergelijkbaar is met een andere periode van ontspanning: de slaap.  In je slaap is de prefrontale cortex, die de ratio aanstuurt, niet of nauwelijks actief. Maar de hersenen die daarachter liggen des te meer. Met de hersenen in dat gebied denk je creatief en associatief na en leg je verbanden. In je slaap wordt dat associatieve en creatieve denken niet of nauwelijks gehinderd door je rationele denken. Gunstig, want zo krijgt creativiteit alle ruimte en kan het gebeuren dat je ’s ochtends wakker wordt met een eurekagedachte: een verworven inzicht, een plan van aanpak, een idee. Of je herinnert je een droom waarin een inzicht, plan van aanpak of idee verbeeld werd. Eurekamomenten kunnen je dus overkomen wanneer je wakker bent en als je slaapt, en worden mede mogelijk gemaakt door ontspanning.

Aan die ontspannen manier van denken heeft de wereld veel uitvindingen te danken. Uitvindingen in brede zin: machines, formules, technieken, methodes, romans, schilderijen, songs, films, et cetera.
De Russische scheikundige Dmitri Mendeleev zag in een droom in 1869 letterlijk voor zich hoe hij de elementen kon rangschikken. Dat resulteerde in het Periodiek Systeem der Elementen zoals we dat nog stees gebruiken. Georg Friedrich Händel hoorde de laatste maten van zijn oratorium The Messiah in een droom. De Canadese arts Frederick Banting vond in een droom uit hoe je insuline kunt isoleren, om er diabetespatiënten mee te behandelen.

Voorbeelden die het wereldnieuws niet haalden of alleen van particulier belang waren, zijn er nog veel meer. Je hoeft maar om je heen te vragen. Eigenlijk zijn er zoveel voorbeelden te noemen van ontdekkingen ontstaan tijdens een nachtje slapen, dat je je afvraagt of er iemand bestaat die niet op een dag een idee rijker wakker werd.