Illustratie: Rozemarijn van der Steen

Illustratie: Rozemarijn van der Steen

Een vraag die mij vaak gesteld wordt: ‘Waarom droom ik over overleden geliefden?’ Slapen en dromen speelt een grote rol bij verwerking, dus ook bij het verwerken van een groot verlies. Als de wereld stil is hebben we alle ruimte om onze diepste gevoelens naar boven te laten komen.

Psychologische invalshoek

De meeste Westerse psychologische stromingen zien dromen over overledenen als een behulpzaam mechanisme van rouwverwerking. Klinisch psychologe en droomexpert Patricia Garfield bestudeerde meer dan 400 dromen van mensen in rouw. Zij ziet het rouwproces van overdag in dromen weerspiegeld. Na het eerste gevoel van schok en verdoving (waarbij slaap soms onmogelijk lijkt), kregen de meeste mensen die zij ondervraagde dromen met heftige emoties, waarbij ze duidelijk verband zagen met hun rouwproces.

Meestal met metaforen als verbeelding van het gevoel overdag: het gevoel van een instortende wereld verbeeld in dromen van natuurrampen of chaos, bijvoorbeeld. Of dromen gewond te zijn als weergave zijn van de fysieke pijn van verdriet.

Soms laat de overledene zich in de droom zien, en het is fijn om nog even bij elkaar te zijn. Maar letterlijke dromen over overledenen in Garfield’s onderzoek waren voelden voornamelijk frustrerend voor de dromer. Elkaar wel zien, maar geen contact krijgen. Roepen, maar je geliefde hoort je niet.

Haar onderzoek geeft hoop: meestal veranderen negatieve dromen na verloop van tijd, als het verdriet slijt. Dromen krijgen langzaam een lichtere sfeer, met positievere beelden. Dit is uiteraard geen lineair verloop, en rouw kan na vijf, tien of twintig jaar weer actueel zijn. Bijvoorbeeld bij het krijgen van kinderen kan het verlies van ouders weer sterk op de voorgrond komen.

Over de dromen praten kan daarbij nuttig zijn, als een aanleiding om je diepste gevoelens te bespreken. Garfield raadt aan om een rouwdagboek bij te houden: een plek om met aandacht dromen, herinneringen en gedachten in op te schrijven.

Spirituele visie

Veel religies en spirituele stromingen benaderen droomcontact met overledenen als contact met ‘gene zijde’.
Voor wie gelooft in een hiernamaals, en overlijden ziet als het overgaan van de ene wereld naar een andere, wordt contact tussen die werelden een reële optie.

Droomexpert Robert Moss schrijft over droomcontact in The dreamer’s book of the dead (Destiny Books, 2005). Hij raadt iedereen aan om er voor open te staan, en beschrijft ontroerend hoe fijn het kan zijn om raad te krijgen, of te geven. Om vergeving te vragen, of oud zeer uit te praten.

Maar Moss pleit ook voor waakzaamheid: als we ons kunnen openstellen voor geliefden, kan logischerwijs ook per ongeluk contact gemaakt worden met energie die minder wenselijk is. Soms zelfs in vermomming: het lijkt bijvoorbeeld Opa, maar hij gedraagt zich zo vreemd. Blijf waakzaam, adviseert Moss, ook in de droom: wat niet goed voelt hoef je niet te accepteren. Word wakker, of neem jezelf voor in de droom om hulp te vragen.

Dat lijkt me goede raad, ook als je dromen ziet als een psychologisch fenomeen. Niet al onze gedachten zijn immers even positief, zowel de dagelijkse als de nachtelijke. Soms moet je jezelf even ‘wakker schudden’.

Wat kun je er mee?

Hoewel lang niet iedereen droomt over overleden geliefden, vertellen mensen die ze hadden mij vooral over de troostende werking ervan. Een neef die komt vertellen dat alles met hem in orde is, ook al stapte hij zo jong uit het leven. Een vader die in een droom bezorgd vraagt of hij de erfenis wel goed geregeld heeft, en dan wakker worden met het besef dat de erfenis inderdaad heel goed geregeld is.

Ik vind het daarom een goed idee om de waarom-vraag even opzij te zetten, en aandacht te hebben voor de dromen zelf. Of een droom nou positief of negatief aanvoelt, of het nou ‘echt’ is of niet: de impact op ons leven is uiteindelijk waar we iets aan hebben.

Dus ik pleit ervoor om dromen over overledenen nader te bekijken. Er over te praten met elkaar. Ze op te schrijven, en op de beelden verder te mijmeren. Soms om inzicht te krijgen. Soms om hoop te vinden, of troost.

Of om gewoon als aanleiding om wat extra ruimte te nemen voor je rouwproces. Want, zoals Garfield zei: Rouwen is een onderdeel van het leven, geen probleem dat opgelost moet worden.

 

Elke twee maanden schrijf ik over dromen in het spirituele maandblad ParaVisie. Deze column verscheen in september. De ParaVisie met mijn huidige column ligt nu in de winkels.

Meer over Patricia Garfield: www.creativedreaming.org
Meer over Robert Moss: www.mossdreams.com