Beeld radio

Vorige week stelde Daan een vraag over zijn drie keer per week terugkerende nachtmerrie. Hij rijdt in een jeep door de woestijn. Dan vindt er een explosie plaats. Hij wordt wakker in de wetenschap dat hij is ontploft.
Daan legde zelf een link naar zijn diensttijd, waarin explosiegevaar in de woestijn een dagelijkse werkelijkheid was. Verschillen tussen de droom en die werkelijkheid waren er ook: in werkelijkheid reed hij zelden alleen door de woestijn, en de omgeving was anders dan in zijn droom. Door die verschillen tussen droom en werkelijkheid, merkte de legerarts zijn klachten niet aan als een posttraumatische stressdroom, waardoor Daan niet in aanmerking komt voor behandeling van zijn nachtmerries.
Dat verraste me. Kun je stellen dat er pas een relatie is met PTSS als een droom een exacte kopie is van de werkelijkheid? Wat als de continue angst voor een plotselinge explosie de stressvolle factor was?

Wat experts zeggen
Ik legde de vraag aan een aantal experts op dit gebied voor, waaronder Dr Lutz Wittmann van de Universiteit Zurich. Hij en zijn onderzoeksteam bestuderen psychotraumatologie, en met name posttraumatische stressdromen. Is er pas sprake van PTSS-dromen als die dromen een een exacte herhaling van de werkelijke gebeurtenissen zijn?
Het antwoord is eenduidig: nee. Slechts 50 procent van de posttraumatische nachtmerries zijn strikt replicatief, dus maar de helft is een exacte herhaling van de traumatische gebeurtenis.

Soorten posttraumatische nachtmerrries
Bas Schreuder (Universiteit Leiden) maakt in dit artikel over posttraumatische nachtmerries bij soldaten in Mozambique onderscheid tussen replicatieve, en symbolische posttraumatische nachtmerries. En dan zijn er ook nog mengvormen, zoals een droom van de traumatische gebeurtenis, maar dan bijvoorbeeld met mensen van nu en je teddybeer van vroeger. Hij haalt daarbij een artikel aan dat in 2001 gepubliceerd werd. Dat onderscheid bestaat dus al een flinke tijd in de medische wetenschap.

Het bos in
Hoe kan het dan dat de arts van Daan hem terug naar huis stuurt? Het antwoord vond ik in de huidige definitie van PTSS-dromen in de DSM-IV-tr, het handboek waarin alle psychische stoornissen staan beschreven. Volgens de DSM-IV-defnitie zijn posttraumatische stressdromen:

‘Recurrent distressing dreams of the event.’

Dus dromen over de letterlijke gebeurtenis. Die definitie klopt dus maar voor de helft. Dr Lutz wist me wel te vertellen dat in een nieuwe editie van het handboek een wat bredere definitie zal worden gehanteerd, namelijk:

‘Recurrent distressing dreams in which the content or affect of the dream is related to the event(s).’

Terugkerende dromen dus, die terug te leiden zijn naar de gebeurtenis of gebeurtenissen, maar die niet per se een letterlijke herhaling daarvan hoeven zijn. Vanaf dat moment komen mensen zoals Daan gelukkig gewoon voor nazorg en behandeling in aanmerking.

Nieuwe behandeltechniek 
Wat behandelingen betreft is er naast medicijnen en psychotherapie een nieuw alternatief in opkomst: videospelletjes op basis van neurofeedback. De eerste resultaten zijn hoopgevend.